Erfrecht en erfbelasting na overlijden: de kalender

Na een overlijden lopen drie termijnen door elkaar. De huur van woonruimte eindigt aan het eind van de tweede maand als niemand haar voortzet. Voor de keuze over de erfenis staat geen wettelijke termijn. En de aangifte erfbelasting ligt maanden verder weg. Alleen de eerste bepaalt wanneer de woning leeg moet zijn.

Begin bij de papieren. De KNB (notaris.nl) schrijft dat in een verklaring van erfrecht staat "wie erfgenamen zijn en wie bevoegd is om namens die erfgenamen de nalatenschap af te wikkelen", en dat "soms de akte van overlijden volstaat". Vraag daarom vroeg na welke van de twee jouw verhuurder, bank of instantie verlangt: dat bepaalt of je naar de notaris moet en hoeveel tijd dat kost.

Voor de keuze zelf is er geen klok. Rijksoverheid.nl stelt dat je na het overlijden onderzoekt en beslist of je de erfenis wilt aanvaarden en dat daar geen wettelijke termijn voor is. Eén termijn is er wel: komt er een onverwachte schuld boven water, dan moet het verzoek om beneficiaire aanvaarding of ontheffing binnen 3 maanden na de ontdekking van die schuld bij de kantonrechter worden ingediend. In dezelfde uitleg waarschuwt Rijksoverheid.nl dat beginnen met verdeling of verkoop van goederen van de overledene zuivere aanvaarding kan opleveren.

Van de twee papieren routes heeft er één een bekend tarief. Wat een notaris voor een verklaring van erfrecht rekent, publiceert notaris.nl niet; voor de gang naar de rechtbank staat het bedrag er wél. De Rechtspraak: het griffierecht voor de akte nalatenschap is € 165 (in 2025: 160 euro). Erfgenamen betalen dat niet als zij een toevoeging hebben of een inkomensverklaring waaruit blijkt dat hun inkomen onder de toevoegingsgrens ligt — stuur die verklaring dan meteen mee met de verklaring nalatenschap, zodat de rechtbank weet dat de aanvraag kosteloos is.

De erfbelasting ligt het verst weg. De Belastingdienst stelt dat de aangifte binnen moet zijn op de inleverdatum uit de aangiftebrief: bij een overlijden in 2026 ligt die datum 20 maanden na de overlijdensdatum, bij een overlijden in 2025 of eerder 8 maanden. Dat is ruim na de ontruiming, maar niet los daarvan — bewaar de afrekening van de ontruiming en van verkochte spullen, zodat je bij de aangifte nog kunt nagaan wat er met de inboedel is gebeurd.

De werkbare volgorde is dus: huurtermijn vastzetten, papieren regelen, keuze over de erfenis maken, woning leeghalen, fiscale afhandeling. Zet de einddatum van de huur bovenaan je lijst en plan het leeghalen in de weken daarvoor. Dat uitvoerende deel is in te kopen: woning ontruimen staat met de banden per dienst in de prijsindex.