Eerst de erfenis kiezen, dan de woning ontruimen

Begin niet met leegruimen. Rijksoverheid.nl waarschuwt: "Neemt u bezittingen van de overledene mee of verkoopt u deze? Of betaalt u openstaande rekeningen? Dan heeft u volgens de wet de erfenis zuiver aanvaard." Je bent dan aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap — ook voor schulden die je op dat moment nog niet kent.

De Rechtspraak legt dezelfde lijn uit: "Als u zich spullen van de overledene toe-eigent, dan gaat de wet ervan uit dat u de erfenis zuiver aanvaardt." Ook je "gedragen als erfgenaam" kan dat gevolg hebben, bijvoorbeeld "als u schuldeisers betaalt met geld uit de nalatenschap". Een doos huisraad naar de kringloop brengen is in die lezing geen praktische handeling meer, maar een juridische.

Er zijn drie keuzes, en Rijksoverheid.nl beschrijft ze zo. Verwerpen: je bent niet verantwoordelijk voor de nalatenschap en ook niet betrokken bij de afhandeling. Zuiver aanvaarden: je hebt recht op alle bezittingen van de overledene, maar bent ook aansprakelijk voor alle schulden. Beneficiair aanvaarden: je bent niet aansprakelijk als er schulden zijn, ook niet als je zelf vermogen hebt. Voor beneficiair aanvaarden of verwerpen leg je een verklaring nalatenschap af bij de rechtbank. Twee dingen horen daarbij. De Rechtspraak is over verwerpen onomkeerbaar: "Een verklaring van verwerping kan niet worden terug gedraaid." En er hangt een prijs aan de akte die de rechtbank daarna opmaakt: het griffierecht voor de akte nalatenschap is € 165 (in 2025: 160 euro). Sturen meerdere erfgenamen de verklaring gezamenlijk in, dan betalen jullie samen eenmaal griffierecht; maken niet alle erfgenamen dezelfde keuze, dan komen er twee verklaringen, twee aktes en twee keer griffierecht.

Eén ding mag wel. Rijksoverheid.nl stelt het expliciet: "U mag wel de begrafenis of uitvaart betalen uit de erfenis." De uitvaart hoeft dus niet te wachten op de keuze over de nalatenschap.

Dat wringt met de kalender. Het Burgerlijk Wetboek (artikel 7:268 lid 6) laat de huur van woonruimte eindigen aan het eind van de tweede maand na het overlijden als niemand haar voortzet. De woning moet dus leeg, terwijl de keuze misschien nog open staat. Houd daarom de volgorde aan: leg eerst de keuze vast, en vraag bij twijfel over de gevolgen een notaris voordat er een doos de deur uitgaat.

Wat doe je dan met de fotoalbums terwijl de klok loopt? De Rechtspraak geeft daar de enige veilige route. Neem je als erfgenaam dierbare spullen mee, dan loop je het risico dat je handelen wordt aangemerkt als een daad van zuivere aanvaarding — en: "Dit kunt u voorkomen door de spullen die u meeneemt tijdelijk op te slaan en/of te bewaren en dus niet te verkopen of voor uzelf te houden." Zet die dozen dus gelabeld apart in een opslag of bij één erfgenaam, niet in je eigen kast, en noteer wat erin zit.

Daarna is het leeghalen gewoon werk dat je kunt uitbesteden, met de afspraak dat er niets wordt verkocht of weggegeven zonder jouw akkoord. Wat woning ontruimen en het afvoeren van een deel van de inboedel kosten, staat in de prijsindex.